Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

İÇ DENETİM KALİTE GÜVENCE ÇALIŞMALARI


ÖZET
Kamu idarelerinde yürütülmekte olan iç denetim faaliyetlerinin, başta kurum üst yöneticileri olmak üzere bu hizmetten faydalanan iç ve dış paydaşların beklentilerinin dikkate alınarak karşılanması, bu faaliyetlerin kalitesinin arttırılması ve geliştirilmesi, modern yönetim ve denetim anlayışının bir gereğidir. Bu nedenle uluslararası standart ve uygulamalarda iç denetim faaliyetinin kalitesinin güvence altına alınması ve geliştirilmesine özellikle vurgu yapılmakta, bu amaçla geliştirilen programlar ise iç denetim faaliyetlerinin değer katma ve kurum süreçlerini iyileştirme hedefine ulaşmasındaki en önemli araçlardan biri olarak görülmektedir.

1. GİRİŞ
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile genel yönetim olarak ifade edilen kamu idarelerinde yapılanan iç denetim birimlerinin, klasik denetim ve teftişten farklı olarak yaptığı çalışmaların, uyguladığı denetim metodolojilerinin, organizasyon yapısı içerisindeki yerlerinin uluslararası standartlara uygunluğu açısından değerlendirilmesi ve sonuçlarının da belgelendirilmesi gerekmektedir. Uluslararası iç denetim standartlarında kalite güvence çalışması olarak ifade edilen bu değerlendirmelerin, iç denetim birimlerinin kurumsallaşması ve yetkinliklerinin bir ifadesi olarak büyük  önemi bulunmaktadır.

İç denetim birimlerinin, klasik denetim ve teftişten farklı olarak yaptığı çalışmaların, uyguladığı denetim metodolojilerinin, organizasyon yapısı içerisindeki yerlerinin uluslararası standartlara uygunluğu açısından değerlendirilmesi ve sonuçlarının da belgelendirilmesi gerekmektedir.

Kalite güvence çalışmalarının, bir idarede kamu kaynaklarının etkin, verimli ve ekonomik bir şekilde kullanılmasının sigortası olan iç denetime yeni bir yaklaşım ve kalite getireceği, üst yönetici ve birim yöneticilerinin memnuniyetini arttıracağı, iç ve dış paydaşların bu yöndeki beklentilerinin karşılanmasına katkı yapacağı aşikârdır.

2. KALİTE GÜVENCENİN AMAÇ VE KAPSAMI
İç denetim birimlerinin kalite güvence çalışmalarına tabi tutulmasını öngören temel düzenleme Uluslararası İç Denetim Standartları’dır.  Anılan Standart’a(1)  göre  iç denetim biriminin yöneticisi,  iç denetim faaliyetinin tüm yönlerini kapsayan bir kalite güvence ve geliştirme programı hazırlamak ve bunu sürdürmek zorundadır. Benzer düzenleme İç Denetim Koordinasyon Kurulu tarafından yayımlanan Kamu İç Denetim Standartları’nda da yer almaktadır.(2)
İç denetim biriminin yöneticisi,  iç denetim faaliyetinin tüm yönlerini kapsayan bir kalite güvence ve geliştirme programı hazırlamak ve bunu sürdürmek zorundadır.
Uluslararası standartlara paralel olarak kamu idarelerinin denetim birimlerine ilişkin düzenlemenin yapıldığı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun  67’nci maddesinde de “... kalite güvence ve geliştirme programını düzenlemek ve iç denetim birimlerini bu kapsamda değerlendirmek...”  İç Denetim Koordinasyon Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
Kavramsal olarak kalite güvence ve geliştirme, genel olarak sunulan bir hizmet veya ürünün kalitesinin “olması gereken hâliyle” karşılaştırılarak değerlendirilmesine imkân sağlayan bir çalışmayı ifade etmektedir.  İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’te ise Kalite Güvence ve Geliştirme Programı, “İç denetim birimince ve İç Denetim Koordinasyon Kurulunca, ilgili kamu idaresinde yürütülen iç denetim faaliyetinin tüm yönleriyle değerlendirilmesi,  standartlara ve etik kurallara uygunluğunun izlenmesi ve geliştirilmesine ilişkin program” şeklinde tanımlanmıştır.

2.1. Kalite Güvence Çalışmasının Amaçları
İkinci bölümde de bahsedildiği üzere iç denetim faaliyetinin tüm yönlerini kapsayan bir kalite güvence ve geliştirme programı hazırlamak ve bunu sürdürmek, iç denetim birim yöneticilerinin yerine getirmek zorunda oldukları sorumluluklardan birisidir.
 Kalite güvence ve geliştirme çalışmaları;
• İç denetim faaliyetlerinin kuruma sağlamış olduğu güvence ve danışmanlık faaliyetlerinin sonucu olarak ortaya koyduğu katma değerin görülmesi, çalışmalarındaki etkinliğinin değerlendirilmesi,
• İç denetim faaliyetlerinin standartlara uygunluğunun değerlendirilerek dış değerlendirmeler sonucunda iç denetim biriminin “Kamu İç Denetim Standartlarına Uygun” olarak faaliyet gösterdiğinin beyan edilmesi,
• İç denetçilerin mesleki ahlak kuralları başta olmak üzere etik değerlere bağlı olarak görev yürütmelerinin sağlanması,
• Uluslararası ve ilgili kamu idaresi tarafından belirlenen standartlara uygunluğun gerçekleştirilmesi,
açısından bir gerekliliktir. 

2.2. Kalite Güvence Çalışmasının Kapsamı
Kamu İç Denetim Standartları’na göre  Kalite Güvence ve Geliştirme Faaliyetleri(3), kurum içi izleme faaliyetleri çerçevesinde gerçekleştirilen sürekli iç değerlendirmeler, birim faaliyet raporlarına eklenen yıllık iç değerlendirmeler ile İç denetim Koordinasyon Kurulu tarafından beş yılda bir yapılması sağlanan dış değerlendirmelerden oluşan faaliyetlerdir. Özetle kalite değerlendirme süreci, iç ve dış değerlendirmeleri kapsamaktadır.
İç değerlendirmeler,  sürekli izlemenin yanı sıra dönemsel gözden geçirme aşamalarından oluşur. Bu değerlendirmeler, iç denetim yöneticisinin sorumluluğunda kurumun iç denetçileri veya kurum içinde standartlar ve uygulamaları konusunda uzmanlığı bulunan kişiler tarafından gerçekleştirilir.

Dış değerlendirmeler, iç denetim faaliyetlerinin standartlar ve meslek ahlak kurallarına uygunluğunun, başarılı uygulama örneklerini kullanma düzeyi ile etkinliğinin ve verimliliğinin belirlenmesi amacıyla İç Denetim Koordinasyon kurulu (İDKK) tarafından idare dışından belirlenecek nitelikli ve bağımsız dış değerlendirme uzmanlarından oluşan ekip tarafından en az beş yılda bir defa yürütülmesi gereken çalışmalardır.

İç ve dış değerlendirme faaliyetleri, kalite güvence ve geliştirme süreci içerisinde birbirini tamamlayarak, kalitenin güvence altına alınmasına ve geliştirilmesine katkı sağlar. Böylece, kalitenin sağlanmasına yönelik faaliyetlerin, denetimin yönetimi dâhil iç denetimin tamamı üzerinde etkili olması güvence altına alınır. Kalite güvence ve geliştirme sürecinin tam olarak ve amaçlanan doğrultuda işlerlik göstermesi için iç ve dış değerlendirme faaliyetlerinin birbirinden bağımsız düşünülmemesi gerekmektedir.

İç ve dış değerlendirme faaliyetleri, kalite güvence ve geliştirme süreci içerisinde birbirini tamamlayarak kalitenin güvence altına alınmasına ve geliştirilmesine katkı sağlar.

3. KALİTE GÜVENCE ÇALIŞMASININ AŞAMALARI
İç denetim birimlerinin faaliyetlerinin, organizasyon içindeki yerinin ve süreçlerinin Uluslararası İç Denetim Standartları ile Kamu İç Denetim Standartları’na uygunluğunu değerlendirmeyi amaçlayan kalite güvence çalışmasında aşağıda belirtilen hususlar incelenmekte ve sonucunda ilgili iç denetim biriminin Uluslararası Standartlara (veya Kamu İç Denetim Standartlarına) uygunluğu açıklanmaktadır:
• İç Denetim birimlerinin faaliyetlerinin incelenmesi,
• İç denetim müşterileri ve iç denetim personeli ile görüşmeler yapılması, 
• Yönetmelik, görev tanımları, mevcut faaliyetlerin kapsamı, eğitim politikaları, performans değerlendirme süreci ve işe alım politikalarının değerlendirilmesi,
• Yıllık denetim planına baz oluşturan risk değerlendirmesi, çalışma programlarının hazırlanması, dokümantasyon (çalışma kağıtları), raporlama, aksiyonların izlenmesi ve öz değerlendirme faaliyetlerinin analiz edilmesi,
• Güçlü ve zayıf noktaların belirlenerek mevcut durum ile Uluslararası İç Denetim Standartları arasındaki farkların açıklanması,
• Yukarıda belirtilen çalışmaların sonucunda iyileştirmeye açık alanlar ve iyileştirme önerileri belirlenmesi.

4. SONUÇ
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 63’üncü maddesinde iç denetim, “... kamu idaresinin çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek ve rehberlik yapmak amacıyla yapılan bağımsız nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyeti...” şeklinde tanımlanmaktadır. Tanımdan da anlaşılacağı üzere iç denetim birimlerinin temel fonksiyonu, yönetimin yapmış olduğu işlemlere karşı güvence vermek ve faaliyetlerine katkıda bulunmaktır.  Güvence ve katma değerin tezahürü ise yapılan faaliyetlerin her yönüyle kalite güvence çalışmasından geçirilmesidir.
Uluslararası standartlarda ve kamu iç denetim standartlarında belirtilen, iç denetim yöneticilerinin yapmak zorunda oldukları bu çalışmalar, iç denetim birimlerinin  (yer aldıkları yönetim birimleri başta olmak üzere) kamu yönetimi içerisinde kabul görmeleri açısından büyük önem taşımaktadır.
İç denetim yöneticilerinin yapmak zorunda oldukları kalite güvence çalışmaları, iç denetim birimlerinin  (yer aldıkları yönetim birimleri başta olmak üzere) kamu yönetimi içerisinde kabul görmeleri açısından büyük bir önem taşımaktadır.

1 Standart No 1300- 1322
2 16.08.2011 tarih ve 28027 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
3 Quality Assurance  and Development Activities

* Güncel Mevzuat Dergisinin Ocak 2012 sayısında yayımlanmıştır.
 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK