Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

NAKİT YÖNETİMİNDE YENİ DÖNEM *


GİRİŞ

Hazinenin klasik fonksiyonlarından birisi de Devlet ödemelerimde gerekli ve yeterli nakdi temin etmektir. Hazine bu fonksiyonunu icra ederken öncelikli olarak kendi kaynaklarından sağlama veya dışarıdan borçlanarak sözkonusu nakdi temin etmektedir. Bu kapsam ile aşağıda açıklandığı üzere kamu bankalarının özelleştirilmesi sürecinde, Devlet ödemelerini yapan birimler olan saymanlık ödemelerinde de hazinenin daha az borçlanması ile elindeki nakdi en iyi şekilde kullanmasına yönelik  düzenlemeler olmuştur.
Düzenleme ile, Devlet tüzel kişiliğine dahil idarelerin taşra ödemelerini yapan saymanlıkların ödemelerini eskisinden farklı olarak nakdin mevcudiyeti haline yapmaları yönünde  uygulama başlamıştır.

NAKDE DAYALI ÖDEME SİTEMİ NEYİ İFADE EDİYOR
Genel bütçe kapsamındaki kamu kurumlarının taşra birimlerine ait ödeme ve tahsilât işlemleri 1972 yılından bu yana Tek Hazine Hesabı Sistemi dâhilinde gerçekleştirilmektedir. Tek Hazine Hesabı Sistemi, muhasebe birimlerinin, banka hesabında yeterli nakit mevcudu olup olmadığına bakmaksızın, banka hesapları üzerine düzenleyecekleri çek ve gönderme emirleri ile ödeme ve göndermelerini yapması; muhabir bankanın, Perşembe günü başlayıp Çarşamba günü akşamı sona eren haftalık dönem sonunda, hesap bakiyesine göre Hazine ile hesaplaşması esasına dayanmaktadır. Sistem, günümüze kadar Merkez Bankası’nın muhabiri konumundaki T.C. Ziraat Bankası üzerinden uygulana gelmiştir.
Kamu bankalarının özelleştirilmesi sürecinde, finans sektöründe mevcut kamusal imtiyazların tasfiye edilmesi kararı alınmış ve bu karar doğrultusunda kamu bankasına sağlanan imtiyaz olarak değerlendirilen Tek Hazine Hesabı Sisteminin kaldırılması kararlaştırılmıştır. Bu ödeme sistemi yerine, muhasebe birimlerinin banka hesaplarına aktarılacak nakit mevcudu kadar ödeme yapabilecekleri Nakde Dayalı Ödeme Sistemi diğer bir ifadeyle Tek Hazine Cari Hesabı benimsenmiştir.

UYGULAMA ESASLARI

Sistemin uygulama esasları Maliye Bakanlığı ( Muhasebat Genel Müdürlüğü), Hazine Müsteşarlığı ve Merkez Bankası tarafından ortaklaşa  yürütülmektedir.Anılan birimlerin kendi aralarında yaptıkları Protokol hükümlerine göre, genel bütçe kapsamında yer alan muhasebe birimlerinin nakit ihtiyaçları veya tahsilat nedeniyle oluşan nakit fazlaları konusunda aşağıda açıklandığı şekilde işlem yapılmaktadır

Muhasebe Birimlerince Ödemeler Nasıl Olacak

Tek Hazine Hesabının kaldırarak yerine Tek Hazine Câri Hesabının getirilmesiyle muhasebe birimlerinin ödemeleri eskiden farklı olarak banka hesaplarında para olup olmadığına bakmaksızın yapması ve bu şekilde oluşan nakit ihtiyacının haftalık dönem sonunda temin edilmesi uygulamasından vazgeçilmiş, bunun yerine muhasebe birimi ödemeleri için ihtiyaç duyulan nakit toplamının günlük olarak Hazineden talep edilmesi, ödemelerin Hazine tarafından aktarılacak nakit toplamı ile sınırlı olmak üzere gerçekleştirilmesi uygulamasına geçilmiştir.

Muhasebe birimleri ödeneği mevcut olan harcamalarla ilgili olarak kendilerine gelen ödeme emri belgesi veya emanet iadesi, maddi duran varlık alımı  gibi nakit çıkışını gerektiren durumlarla ilgili olarak ödenmesi gereken tutarı eskiden olduğu gibi doğrudan 103- Verilen Çek ve Gönderme Emirleri hesabına kaydetmeyecek, anılan hesap yerine 320- Bütçe Emanetleri hesabına kaydedecektir. Bu şekilde 320  Hesaba kaydedilen tutarlar, yeterli nakdin temin edilmesi amacıyla Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından say2000i web tabanlı saymanlık otomosyon sistemi üzerinden Hazine Müsteşarlığına bildirecek, Hazine de gelen bu bildirimleri ve mevcut nakit durumunu  dikkate alarak ilgili saymanlıklara ihtiyaç duyduğu nakdi aktarcaktır. Nakit talebinde bulunan saymanlıklara söz konusu paraların gelmesinden sonra 320 Hesaba alınmış olan tutarlar haksahiplerinin hesaplarına aktarılmak suretiyle gerçekleştirilecektir.


Muhasebe Birimlerince Tahsil Edilen Tutarlar Hakkında  Yapılması Gereken İşlem
Tek Hazine Hesabı sistemi yerine kaim olan Nakde Dayalı Ödeme Siteminin saymanlık tahsilatları konusundaki uygulaması ise, muhasebe birimi tahsilatının ise ödeme amacıyla kullanılmadan, gün sonlarında banka tarafından otomatik olarak Hazine hesabına mal edilmesi esasına dayanmaktadır.

   Muhasebe Birimlerinin Banka Hesapları
Yeni sistem, muhasebe birimlerinin ödeme ve tahsilat işlemlerinin iki ayrı hesaptan izlenmesini öngörmektedir. Bu çerçevede birisi 102.05.01-Banka Hesabı (Muhasebe Birimi Ödeme Hesabı), diğeri 102.05.02-Banka Hesabı (Muhasebe Birimi Tahsilat Hesabı) olmak üzere, her bir muhasebe birimi için merkez tarafından açtırılıp bildirilecek banka hesapları bulunmaktadır.

  Uygulamanın Dışında Olan Muhasebe Birimleri
  Merkez muhasebe birimleri, kurumlar muhasebe birimleri ve vergi daireleri ilgili birimlerin kendi aralarında yaptıkları Protokol hükmüne göre nakde ödeme sisteminin dışındadır. Vergi daireleri, kurum muhasebe birimleri, eskiden olduğu gibi Tek Hazine Hesabı Sistemi kapsamında ödeme ve tahsilat işlemlerini yapmaya devam edeceklerdir. Bu sebeple vergi daireleri ve kurum muhasebe birimleri  adına yeni banka hesapları açılmayacak ve bunlar eski banka hesaplarını kullanmaya, haftalık dönem sonlarında muhasebe birimi nakit hareket cetvellerini düzenlemeye ve muhasebe müdürlüklerine göndermeye devam edeceklerdir. Bu doğrultuda muhasebe müdürlükleri haftalık dönem sonlarında vergi daireleri açısından İl Nakit Hareket cetvellerini düzenleyecek, nakit açığı ve fazlası sebebiyle Hazineden gelen veya Hazineye gönderilen tutarları 102.02 İl Hazine Cari Hesabına kaydederek muhasebeleştireceklerdir.

SONUÇ

Merkez muhasebe birimleri, kurumlar muhasebe birimleri ve vergi daireleri dışında kalan genel bütçe kapsamındaki idarelere hizmet veren muhasebe birimlerinin bankacılık sistemi vasıtasıyla gerçekleştirecekleri işlemlerde, 20.09.2007 tarihinden itibaren Tek Hazine Hesabı Sistemi kaldırılarak, nakde dayalı ödeme sistemi olan Tek Hazine Cari Hesabı Sistemi uygulamasına geçilmiştir.

Tek Hazine Hesabı Sisteminin en önemli özelliği muhasebe biriminin Ziraat bankasında bulunan hesabında para olup olmadığına bakılmaksızın, bankanın muhasebe biriminden gelen talimata göre ilgili ödemeyi gerçekleştirmek zorunda olması idi. Halbuki yeni sistem olan Tek Hazine Cari Hesabı Sistemiyle muhasebe biriminin, banka hesabından ödeme yapılabilmesi için hesapta yeterli nakit bulunması zorunluluğu getirilmiştir. Muhasebe birimi tahsilatının ise ödeme amacıyla kullanılmadan, aynı gün veya en geç ertesi işgünü  banka tarafından otomatik olarak Hazinenin Merkez Bankasındaki hesabına gönderilmesi söz konusudur. Kısacası  Tek Hazine Câri Hesabı, muhasebe birimi ödemeleri için ihtiyaç duyulan nakit toplamının Hazineden talep edilmesi, ödemelerin Hazine tarafından aktarılacak nakit toplamı ile sınırlı olmak üzere gerçekleştirilmesi; muhasebe birimi tahsilatının ise ödeme amacıyla kullanılmadan, gün sonlarında banka tarafından otomatik olarak Hazine hesabına mal edilmesi esasına dayanmaktadır.

Dolayısıyla artık, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin ödemeleri için gereken nakit ihtiyacı Hazine tarafından doğrudan muhasebe verilerinden tespit edilmekte ve muhasebe birimlerince tahsil edilen paralar ise çok kısa sürede Hazinenin hesabına mal edilebilmektedir. Uygulama ile Hazinenin haftalık borçlanma yerine günlük olarak sahip olduğu nakit dahilinde ödemeleri yapması sağlanarak,   kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması temin edilmeye çalışılmaktadır.  Bu konuda belki de yapılması gereken, bilişim sisteminin sağladığı kolaylıklardan da yararlanarak kamu olarak adlandırılan birimlerin bankalarda tuttukları kaynakların tamamının ortak bir hesapta tutulmasını sağlayacak düzenlemeyi yapmak, Hazinenin borçlanma gereğini ve maliyetini düşürmektir.

* Yaklaşım Dergisinin Aralık-2007 sayısında (e-yaklaşım) yayımlanmıştır

 

 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK