Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

HARCAMA YETKİLİLERİNİN BELİRLENMESİ İLE HARCAMA SÜRECİNDEKİ GÖREV VE YETKİLERİ


GİRİŞ
Bilindiği üzere kamu mali yönetimimizi düzenleyen 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 01.01.2006 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş ve öngördüğü yeni harcama süreci ile ilgili olarak beraberinde birtakım soruları da getirmiştir. Klasik gider sürecinde, harcama birimleri dışında özellikle Maliye Bakanlığını sorumlu kılan düzenleme ( Bu anlamda harcamayı gerektirecek taahhüt ve sözleşme  tasarılarının vizesi, Maliye Bakanlığı adına çalışan saymanların ödemeden önce harcamanın mevzuata uygunluğu açısından kontrol edilmesi örnek olarak gösterilebilir.) dışına çıkılarak harcamaların mevzuata uygunluğundan, kullanılan ödeneklerin etkili,ekonomik ve verimli kılmasından tamamen ilgili kamu idareleri yetkili ve sorumlu tutulmuşlardır.
Bu bağlamda, harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlileri ve ön mali kontrolü yapanlar tarafından  gerçekleştirilen harcamaların birincil planda sorumlularından birisi de harcama yetkilileridir. Genel prensip olarak harcamayı yapacak birimlerin  en üst yöneticileri olarak harcama sürecine dahil olan harcama yetkilileri ile ilgili yetki ve sorumluluklar da ön plana çıkmaktadır.
Aşağıda 5018 sayılı Yasa ile Bakanlığımız düzenlemeleri çerçevesinde harcama yetkilileri hakkında genel  bilgiler verilmeye çalışılacaktır.
5018 SAYILI YASAYA GÖRE KİMLER HARCAMA YETKİLİSİ OLACAK
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre, kamu idare bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birimler  harcama birimleri, bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisi  olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla  bütçe sınıflandırması çerçevesinde  bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisi olmaktadır.
Harcama Yetkililerinin Belirlenmesinde Belirleyici Unsur Bütçe Sınıflandırmasıdır
Bilindiği üzere kamu idare bütçeleri, Maliye Bakanlığınca uluslararası standartlara uyumlu olarak belirlenen analitik bütçe sınıflandırmasına göre hazırlanmaktadır. Analitik bütçe sınıflandırması; kurumsal sınıflandırma, fonksiyonel sınıflandırma, finansman tipi ve ekonomik sınıflandırma olmak üzere dört gruptan oluşmaktadır.
Kurumsal sınıflandırmada dört düzeyli ve sekiz haneli bir kodlama sistemi benimsenmiş olup, birinci düzeyde Cumhurbaşkanlığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi, yüksek yargı organları ile bakanlıklar ve bütçe türleri, ikinci düzeyde birinci düzeyde tanımlanan yöneticilere karşı doğrudan sorumlu birimler ile bütçe türleri kapsamında yer alan kurumlar, üçüncü düzeyde ana hizmet birimleri gibi ikinci düzeye bağlı birimler, dördüncü düzeyde ise destek ve lojistik birimler ile politika uygulayıcı birimler yer almaktadır.
Buna göre, kurumsal sınıflandırmanın üçüncü ve dördüncü düzeyinde yer alan ana hizmet birimleri ile destek ve lojistik birimleri ile politika uygulayıcı birimler, bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama birimlerini, bu birimlerin en üst yöneticileri de harcama yetkililerini ifade etmektedir.
Özelliği Bulunan İdarelerde Harcama Yetkilileri Belirlenirken Genel Prensip Dışına Çıkılabilir
Kural olarak harcama yetkilisinin belirlenmesinde esas kriter, analitik bütçe sınıflandırması çerçevesinde kurumsal sınıflandırmanın üçüncü ve dördüncü düzeylerine göre ödenek tahsis edilen harcama birimlerinden hareket ederek belirleme yapmaktır. Bu genel ilkeye rağmen bazı kamu idarelerinin  bütçelerinin ABS ye göre sınıflandırılmasında zorluk yaşanması veya bazı idarelerin personel yetersizlikleri nedeniyle harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük çekilmesi, genel ilke çerçevesinde düzenleme yapılmasını engellemektedir. Bu gibi durumlarda,diğer ifadeyle teşkilat yapısı ve personel durumu gibi nedenlerle harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük bulunan idareler ile bütçelerinde harcama birimleri sınıflandırılmayan idarelerde harcama yetkisinin, üst yönetici veya üst yöneticinin belirleyeceği kişiler tarafından; mahallî idarelerde İçişleri Bakanlığının, diğer idarelerde ise Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürütülebilmesi de mümkündür. Bu noktada örneğin çok küçük bir belediye de harcama yetkilisi görevinin üst yönetici olan belediye başkanı tarafından yürütülmesi de  mümkündür.
Mahalli İdarelerde Harcama Yetkilileri Belirlenirken Genel Prensip Çerçevesinde Hareket Edilmelidir
5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 46 ncı maddesinde, il özel idaresi bütçesiyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisi olarak tanımlanmış, ilçelerde bu yetkinin kaymakam tarafından kullanılacağı belirtilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanununun 63 üncü maddesinde, belediye bütçesiyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi, 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanunu uyarınca da mahalli idare birliklerinde birlik başkanı harcama yetkilisi olarak tanımlanmıştır.
Mahalli idarelerde kurumsal sınıflandırmanın üçüncü ve dördüncü düzeyinde ödenek tahsis edilen ana hizmet birimleri ve yardımcı hizmet birimleri ile danışma ve denetim birimlerinin en üst yöneticilerinin harcama yetkilisi olarak belirlenmesi ve yetki-sorumluluk tesisinin buna göre yapılması gerekmektedir.
Ancak yukarıdaki bölümlerde de bahsedildiği üzere, teşkilat yapısı ve personel durumu gibi nedenlerle harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük bulunan ve bütçelerinde harcama birimleri sınıflandırılmayan mahalli idarelerde harcama yetkisinin, üst yönetici veya üst yöneticinin belirleyeceği kişiler tarafından; İçişleri Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürütülmesi de mümkündür.
Merkez Dışı Birimlerde Harcama Yetkilileri  Belirlenirken Genel İlke Esas Alınmalıdır
5018 sayılı Kanunun 22 nci maddesi uyarınca kamu idarelerinin merkez teşkilatı harcama yetkilileri merkez dışı birimlerine ödenek gönderme belgesi düzenlemek suretiyle ödenek gönderirler. Ödenek gönderme belgesiyle ödenek gönderilen merkez dışı birimlerin en üst yöneticisi harcama yetkilisidir. Bu noktada A Bakanlığına bağlı olarak A İli taşra teşkilatına ödenek gönderme belgesiyle ödenek gönderilmesi halinde, ödenek gönderilen taşra teşkilatının en üst amiri harcama yetkilisi (Duruma göre İl veya ilçe müdürü veya eşdeğer görevli) olmaktadır. Örnek Bayındırlık Müdürü, Sağlık Müdürü, Defterdar taşrada harcama yetkilisi olmaktadır. Ancak bu genel ilkeye istisna olacak şekilde ilçe Malmüdürlüklerinde ve ilçe özel idarelerinde harcama yetkilisi Malmüdürü veya İlçe Özel İdare Müdürü yerine Kaymakamdır.
Diğer taraftan çeşitli bakanlık ve kuruluşlara bağlı; ilköğretim, ortaöğretim ve dengi okullar, başkanlık, hastane, dispanser, sağlık ocağı, sağlık merkezi, müze ve kütüphaneler, ceza ve tevkif evleri gibi birimlere ödenek gönderme belgesi ile ödenek gönderilmesi halinde bu birimlerin okul müdürü, başhekim, tabip, başkan, müdür gibi unvanlara sahip en üst yöneticilerinin harcama yetkilisi olması gerekmektedir.
 HARCAMA YETKİSİNİN BİRLEŞTİRİLMESİ
Teşkilat yapısında üst yönetici ile harcama birimleri arasında yönetim kademesi yer almak şartıyla, bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama birimlerinin harcama yetkisi harcama türleri itibarıyla kısmen veya tamamen; merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde Maliye Bakanlığının, sosyal güvenlik kurumlarında ilgili bakanlığın, mahalli idarelerde ise İçişleri Bakanlığının uygun görüşü ve üst yöneticinin onayı ile bir üst yönetim kademesinde birleştirilebilir.  Bu kapsamda yüksek yargı organlarında veya üniversitelerde harcama yetkisi üst yönetim kademesinde birleştirilebilir.
Uygun görüş talep yazılarında, harcama yetkisinin bir üst yönetim kademesinde birleştirilme gerekçesine ayrıntılı olarak yer verilmesi gerekir.
Üst yönetici ve yardımcılarına harcama yetkisinin birleştirilmesi suretiyle harcama yetkisi verilemez.  Bu çerçevede il veya ilçe belediyelerinde harcama yetkisinin belediye başkanı veya yardımcısı düzeyinde birleştirilmesi mümkün değildir.
 HARCAMA YETKİSİNİN DEVRİ
Harcama yetkilileri, kamu hizmetlerinin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde sunulmasını sağlamak amacıyla aşağıda belirlenen sınırlar dahilinde harcama yetkisini devredebilirler:  
- Merkez teşkilatı harcama yetkilileri bu yetkilerini yardımcılarına, yardımcısı olmayanlar ise hiyerarşik olarak bir alt kademedeki yöneticilere,  
- Merkez dışı birimlerinde ise bölge müdürleri veya eşdeğer yetkililer, il müdürleri veya eşdeğer yetkililer ile nüfusu 50.000’i aşan ilçelerin ilçe müdürleri  veya eşdeğer yetkililer harcama yetkilerini yardımcılarına,
- Belediye ve il özel idareleri ile bunlara bağlı idarelerin harcama yetkilileri bu yetkilerini yardımcılarına, yardımcısı olmayanlar ise hiyerarşik olarak bir alt kademedeki yöneticilere,
- Mahalli idare birliklerinde birlik başkanı harcama yetkisini birlik genel sekreteri,  birlik müdürü veya birim amirlerine,
kısmen veya tamamen devredebilirler.
Her bir harcama işlemi itibarıyla, mal ve hizmet alımlarında ikiyüzellibin Yeni Türk Lirasını, yapım işlerinde ise birmilyon Yeni Türk Lirasını aşan harcamalara ilişkin harcama yetkisi hiçbir şekilde devredilemez.
Diğer taraftan harcama yetkisi devrinde  aşağıdaki şartlara uygun davranılması gerekmektedir:
  1-Yetki devri yazılı olmak zorundadır.
                2-Devredilen yetkinin sınırları açıkça belirlenmiş olmalıdır.
           3-Merkez teşkilatında harcama yetkisinin devri ve bu yetkinin geri alınması üst yöneticiye, mali hizmetler birimine ve muhasebe yetkilisine; merkez dışı birimlerde ise mali hizmetler birimine ve muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilmelidir.
Harcama yetkisinin devredilmesi, yetkiyi devredenin idari sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
HARCAMA YETKİLİSİNİN YETKİ VE SORUMLULUKLARI
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre,  harcama süreci harcama yetkililerinin “hizmetin gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgileri içeren” harcama talimatını vermesiyle başlamaktadır . 5018 sayılı Yasa hükümlerine göre harcama talimatı vererek süreci başlatan harcama yetkilileri,
-Harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mali mevzuata uygun olmasından
-Ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından
Sorumludur.
Yasa hükümlerine göre harcama yetkilileri sadece verdikleri harcama  talimatlarında  yukarıda belirtilen hususları araştırmakla ve sağlamakla yükümlüdürler.

Ancak yasal düzenleme bu olmasına rağmen harcama yetkililerinin sorumlulukları İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar ile bir nevi Kanunun öngörüleri dışına çıkarılarak, harcama yetkililerinin bir nevi gerçekleştirilen harcamaların mali mevzuata uygun olmasından da  sorumlu olması gerektiği gibi bir düzenlemeye gidilmiştir. Gerçekten de anılan Usul ve Esasların 11 inci maddesi ile, Ön mali kontrol sonucunda uygun görüş verilip verilmemesi, danışma ve önleyici niteliği haiz olup, mali karar ve işlemlerin harcama yetkilisi tarafından uygulanmasında bağlayıcı değildir.
Mali karar ve işlemlerin ön mali kontrole tabi olması ve ön mali kontrol sonucunda uygun görüş verilmesi, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. “

hükmü gereğince harcama yetkililerinin de harcama talimatında belirtilen sorumlulukları dışında yapılan harcamaların mevzuata uygunluğu  da  işin içerisine katılmaktadır.

BİRLEŞEMEYECEK GÖREVLER İLE UYGULAMADA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN DİĞER HUSUSLAR
5018 sayılı Kanunun 5436 sayılı Kanunla değişik 60 ıncı maddesi uyarınca harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez. Mali hizmetler biriminde ön mali kontrol görevini yürütenler mali işlem sürecinde görev alamazlar. Dolayısıyla mali hizmetler biriminde ön mali kontrol görevini yürütenler, ihale komisyonu ile muayene ve kabul komisyonunda başkan ve üye olamazlar; anılan kişilerin onay belgesi ve ekleri ile şartname ve sözleşme tasarılarının hazırlanması, mali karar ve işlemlerin belgelendirilmesi, mal ve hizmetlerin teslim alınması gibi mali karar ve işlemlerin hazırlanması ve uygulanması aşamalarında görevlendirilmeleri mümkün değildir  
Harcama yetkilisinin kanuni izin, hastalık, geçici görev, disiplin cezası uygulaması, görevden uzaklaştırma ve benzeri nedenlerle geçici olarak görevinden ayrılması halinde ilgili harcama biriminin harcama yetkilisi vekaleten görevlendirilen kişidir.
İdarelerin teşkilat yapısında yer almayan birimler ile yurtdışı teşkilatına tahsis edilen ödeneklerin harcama yetkilileri üst yöneticiler tarafından belirlenmesi ve bunların mali hizmetler birimi ile muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilmesi gerekir.
Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur.
 

 

   

   
© H.Bayram ÇOLAK